Inkoop en logistiek cruciaal in het opzetten van succesvolle circulaire ketens

Naar een nieuwe economisch model voor produceren en consumeren: de circulaire economie! Van alle mineralen, fossiele brandstoffen, metalen en biomassa die wereldwijd worden gebruikt, vindt slechts 8,6% terug zijn weg naar onze economie. Dat is één van de conclusies uit het Global Circularity Gap Report van januari 2020. Onze economie is momenteel gebaseerd op een lineair ‘ontgin-maak-gooi weg’ model. We extraheren of oogsten grondstoffen, die vervolgens worden gebruikt om producten te maken. De producten worden verkocht aan en gebruikt door een consument, die ze vroeg of laat weggooit.
Helen Versluys

“Niet minder dan 80% van de gemaakte producten worden afval binnen de eerste zes maanden van hun leven.”

Helen Versluys – Sustainability & Circular Economy consultant bij Möbius Business Redesign

Hiertegenover staat de circulaire economie. Het doel is om zo weinig mogelijk grondstoffen te gebruiken en om producten, en de onderdelen en materialen waaruit ze bestaan, zo lang mogelijk in omloop te houden.

Biologische materialen, zoals voedsel, katoen of kurk, breken geleidelijk af en kunnen veilig teruggaan naar de natuur, nadat we er maximaal waarde uit hebben onttrokken. Zo wordt katoenen kleding eerst hergebruikt als tweedehands kleding, vervolgens als vezelvulling in bekleding aangebracht, waarna de vezelvulling wordt gebruikt in steenwolisolatie voor de bouw, voordat de katoenvezels weer terugkeren naar de omgeving.

In de technische cyclus worden producten (bv. wasmachines), componenten (bv. moederborden) en materialen (bv. metaallegeringen) zo gemaakt dat ze lang meegaan en gemakkelijk opnieuw ingezet kunnen worden. We kunnen hierbij de vier volgende strategieën onderscheiden:

  • ‘Repair’: Levensduurverlenging van bestaande producten door onderhoud en reparatie
  • ‘Reuse’: Hergebruiken van producten of onderdelen
  • ‘Refurbish / Remanufacture’: Opknappen of ‘hermaken’ van producten of onderdelen
  • ‘Recycle’: Recycleren van materialen uit afgedankte producten

Deze strategieën hebben elk hun eigen impact in termen van milieuwinst en economisch waardebehoud. Het recycleren van materialen vergt bijvoorbeeld een aanzienlijke hoeveelheid energie en gaat niet zelden gepaard met kwaliteitsverlies. Recyclage staat dan ook lager in de circulariteitshiërarchie.

Bij de R-en van de circulaire economie mag ook ‘Rethink’ niet ontbreken. We moeten de manier waarop we zijn georganiseerd herbekijken. Onze producten moeten worden ontworpen met het oog op meerdere levens. We moeten op zoek naar nieuwe verdienmodellen, waarbij producenten verantwoordelijk blijven voor hun producten, en naar alternatieve vormen van consumptie gebaseerd op delen of op gebruik in plaats van eigendom. Er is nood aan een intensievere manier van samenwerken en van informatie delen doorheen waardeketens.

Maar wat heeft u als inkoper of supply chain manager hiermee te maken?

 

De rol van inkoop

Net als in het lineaire model, werkt de circulaire economie alleen wanneer vraag en aanbod op elkaar afgestemd zijn. Inkopers spelen hier een belangrijke rol in. Met hun inkoopbeleid kunnen overheden, bedrijven en andere organisaties circulaire producten en diensten een boost geven en op die manier een positieve impact hebben op klimaat en milieu.

Een circulaire aankoop kan ook economische voordelen opleveren. Wanneer we in plaats van enkel de aankoopprijs de zogenaamde ‘total cost of ownership’ in rekening nemen – dit wil zeggen de kost over de volledige gebruiksduur van een product of dienst, met inbegrip van het energieverbruik, onderhoudskosten of restwaarde bij eindeleven – dan is het circulaire product niet zelden het voordeligst.

Andere producten

Circulair inkopen gaat over het kiezen voor gebruikte of ‘remanufactured’ producten, producten met een verhoogd aandeel aan recycled of biobased content, upgradebare producten, producten die gemakkelijk te onderhouden en herstellen zijn, producten die modulair zijn ontworpen en zo gemaakt dat ze gemakkelijk uit elkaar kunnen gehaald worden met het oog op herconditionering of recyclage.

Ander inkoopproces

Maar niet alleen de producten die worden ingekocht zijn anders. Ook het inkoopproces zelf verschilt van ‘klassieke’ inkoop. Het start al bij het formuleren van de inkoopvraag. In plaats van de technische specificaties te bepalen van de producten die u geleverd wil krijgen, gaat u een behoefte in de markt zetten. Ter illustratie: heeft u nieuwe bureaustoelen nodig of wilt u een comfortabele plek om te werken (waarbij de stoelen niet noodzakelijk nieuw hoeven te zijn)? Door een behoefte te formuleren en niet een specifieke oplossing, hebben leveranciers meer mogelijkheden om productinnovaties en circulaire oplossingen toe te passen. De manier waarop inkopers interageren met leveranciers verandert ook. Ze ontwikkelen en ontwerpen samen oplossingen.

Andere verdienmodellen

Verder is het ook belangrijk om na te denken over hoe je financiële prikkels kan inbouwen die leveranciers aanzetten tot circulaire prestaties. In onderstaande verdienmodellen blijft een fabrikant of leverancier (deels) verantwoordelijk voor zijn product na verkoop. De inkopende organisatie wordt ontzorgd. En voor de leverancier ontstaat een stimulans om producten te maken en leveren met een lange levensduur en weinig onderhoud.

  • Huren of leasen: Het product blijft eigendom van de aanbieder, maar de gebruiker heeft er toegang toe. Voorbeelden zijn spijkerbroeken ( Mud Jeans) of liften (bv. Mitsubisi M-Use).
  • ‘Pay-per-use’: De gebruiker betaalt niet voor het tijdelijk bezit van het product, maar voor het resultaat dat gelinkt is aan gebruik, zoals bijvoorbeeld verlichting (bv. Signify) of zitcomfort (bv. Vepa).
  • Koop-terugkoopmodel: De leverancier verkoopt het product en aan het einde van de levensduur koopt hij het weer terug. Voorbeelden hiervan zijn tapijttegels (bv. Interface) of kantoormeubilair (Gispen).

Een handige checklist met strategieën voor circulaire inkopers vindt u op de nieuwe website Circulair Aankopen van Vlaanderen Circulair.

De rol van logistiek

Het vlot organiseren van ‘forward logistics’ hebben we onder de knie. Maar de circulaire economie kan niet zonder omgekeerde logistiek, waarbij producten en onderdelen aan het einde van hun leven terugkeren naar de fabrikant of verwerker.  Een efficiënte retourlogistiek maakt of kraakt vaak uw circulaire business case.

Overwegingen bij het opzetten van performante en rendabele systemen voor omgekeerde logistiek

 Gebundelde of één-op-één ophaling

Voor producten met een hoge (rest)waarde (grote productiemachines, medische apparatuur, etc.) is het vaak haalbaar om ze één-op-één rechtstreeks van bij de klant naar de producent terug te laten voeren door een gespecialiseerde logistieke partner. Voor producten met een minder hoge (rest)waarde is een dergelijk één-op-één transport te duur en komt het erop aan retourstromen te bundelen. De Ellen MacArthur Foundation, Cranfield University en Deutsche Post DHL Group ontwikkelden een ‘Reverse Logistics Maturity Model’ en verschillende logistieke modellen voor de circulaire economie op basis van producttypes.

Volume-afstand ratio

De transportafstand en het beschikbare volume zijn doorslaggevend. Hoe groter de ‘volume-afstand’ ratio, hoe meer kans dat de retourlogistieke operatie rendabel kan worden georganiseerd.

Centrale of decentrale verwerking

Soms is het mogelijk om herstel-, remanufacturing- of sorteer- en recyclageactiviteiten op locaties dichter bij de eindgebruikers op te zetten. Wanneer grote infrastructuur of volumes vereist zijn, kiest men vaak toch beter voor centrale verwerking.

Integratie van ‘forward’ en ‘reverse’ logistiek

Het loont de moeite om na te gaan of het logistieke netwerk waarmee het product van de productiesite tot bij de eindgebruiker wordt vervoerd ook kan dienen om gebruikte goederen terug in te zamelen.

 Optimalisatie van de ‘first retour mile’

Een mogelijkheid om de kost te drukken van de ‘first retour mile’, die voor 40-70% van de reverse logistieke kost instaat, is de klant of gebruiker incentiveren om zelf een product terug te brengen. Andere opties zijn mee op de kar springen van bestaande (collectieve) retoursystemen of via regionale inzamelcentra werken die de ‘first retour mile’ voor hun rekening nemen.

 

Maar het stopt niet bij ‘reverse logistics’. In de circulaire economie zetten we meer in op onderhoud, upgrading, reparatie, etc.

We moeten dus ook de service & spare parts logistiek slim én duurzaam organiseren. Kortom, ben jij binnen je organisatie verantwoordelijk voor inkoop of voor logistieke operaties, dan kun je het verschil maken bij het streven naar duurzaamheid.

Bedankt voor het lezen

Delen blog

More interesting articles

Insight

I’ve got the blues!

'Een tomatenblik dat de hele wereld afreist ligt goedkoper in de winkel dan eentje dat lokaal, om de hoek, wordt geproduceerd'. Dit statement is griezelig…
Lees meer
Insight

Hoe bedrijfswaarde maximaliseren?

Vorig weekend, tijdens een diner met oude vrienden, ging het gesprek op een bepaald moment over werk. En plots hadden we het daarbij over de…
Lees meer