Welke impact zal Corona hebben op de organisatie van zorg?

“Een crisis fungeert altijd als een lens. Het is een uitvergroting van trends in de samenleving: je ziet plots waar de zwakke schakels zitten. Tegelijk is het een laboratorium, het is de uitgelezen kans om de zaken op te schudden en iets nieuws te proberen.” – Eric Vanhaute – UGent in DeMorgen 18/4/2020. Welke zaken zullen veranderen in de gezondheidszorg en hoe kunnen het beleid en de zorgprofessionals daarop inspelen?
Sarah Misplon

De coronacrisis heeft de werking van onze gezondheidszorg in één maand grondig doen veranderen:

  • Artsen, ziekenhuizen en patiënten bouwen in een snel tempo digitale skills op. Video- en teleconsultaties zijn nu mogelijk en zullen ook in de toekomstige zorg een plaats krijgen. Oudere mensen videochatten met familie en hebben zo misschien de digitale drempelvrees overwonnen.
  • Het ziekenhuis is niet langer de veilige omgeving. En dit zal zeker nog een tijdje nazinderen. Ik lees graag het dagboek van Marc Noppen in De Tijd. Mensen komen zelfs voor een bevalling zo laat mogelijk naar het ziekenhuis en gaan liefst zo snel mogelijk naar huis. (https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/algemeen/dagboek-uz-directeur-ook-vier-net-bevallen-mama-s-besmet/10220879.html)
  • Er is enorm veel flexibiliteit en wendbaarheid getoond op het terrein om met de crisis om te gaan:
    • Het RIZIV heeft snel gereageerd door een vergoeding te voorzien voor video- en teleconsultaties
    • Vroedvrouwen werken nu als COVID verpleegkundigen, ziekenhuizen springen bij in de WZC, …
    • Ziekenhuizen zijn in een mum van tijd verbouwd
  • De samenwerking tussen ziekenhuizen, eerste lijn en de woonzorgcentra was nog nooit zo groot

Er zal een voor en na corona zijn in onze gezondheidszorg. Het pad naar zorg op maat en op afstand dat al werd ingezet zal versneld verder gaan:

  • Zorg op maat: in functie van de behoeften van de individuele patiënt bekijken hoe de zorg zo goed mogelijk kan ingericht worden: Wat kan door een thuisverpleegkundige opgenomen worden? Wat door de huisarts? Welke andere ondersteuning is nodig? Kan digitale ondersteuning ingezet worden? Waarvoor moet de patiënt naar het ziekenhuis komen? … Patiënten willen nu meer dan ooit de zorg zoveel mogelijk dichtbij krijgen, thuis of in de eerste lijn. Zowel voor chronische zorg als voor electieve ingrepen zijn er heel veel mogelijkheden en goede ideëen op het terrein om zorg te verschuiven naar de thuiszorg en transmurale zorgpaden in te richten:
    • In oncologie: het onco@home project van AZ Groeninge vind ik hier een mooi voorbeeld. Samen met Kom op Tegen Kanker hebben ze een project opgezet om de zorg op maat te organiseren. Bepaalde activiteiten waarvoor de patiënten strikt genomen niet naar het ziekenhuis moet komen (bv. subcutane injecties), worden voortaan uitgevoerd door thuisverpleegkundigen. Ook in de chemobehandeling worden bepaalde handelingen voortaan door thuisverpleegkundigen uitgevoerd (bv. bloed prikken en anamnese) zodat de patiënten minder lang moet wachten in het dagziekenhuis en onnodige verplaatsingen naar het ziekenhuis vermeden worden.
    • Voor electieve ingrepen kan de ligduur nog verder verkorten zonder aan kwaliteit in te boeten, mits goede opvolging van de patiënten en afspraken tussen ziekenhuis en eerste lijn. Zo blijkt uit internationale studies dat het mogelijk is om een knie- of heupprothese uit te voeren in dagopname voor een selectie van de patiënten, mits de juiste opvolging pre- en postoperatief. Technologie kan hierbij ondersteunen. Helaas wordt de technologie en follow up nog niet terugbetaald en het ziekenhuis verliest inkomsten door daling van de ligduur
    • … (ik vermoed dat elke zorgprofessional zo ook een paar voorbeelden kan opnoemen)
  • Zorg op afstand en digitale monitoring: Met de mobile health projecten zijn er in België op het vlak van telemonitoring mooie stappen gezet. Binnenkort komt er ook een regelgevend kader (https://mhealthbelgium.be/nl/). Ook hier zijn er heel wat inspirerende ideëen op het terrein:
    • Voor chronische ziekten, zoals COPD en hartfalen is het mogelijk om via telemonitoring en videoconsulten patiënten preventief op te volgen waardoor je onnodige verplaatsingen van de patiënt en belastende en dure opnames vermijdt. Een voorbeeld uit Nederland: https://www.icthealth.nl/nieuws/telemonitoring-isala-voor-copd-krijgt-prijs-clientenraad/).
    • De longartsen van AZ Delta toonden aan dat een daling van het aantal spoedopnames gerealiseerd kan worden voor longkankerpatiënten door digitale opvolging en multidisciplinaire follow-up in het ziekenhuis en door de huisarts: https://www.mobius.eu/nl/downloads/gepersonaliseerde-digitale-follow-up-en-de-opvolging-van-proms-bij-longkankerpatienten/
    • Telemonitoring van coronapatiënten in ZOL. Dr. Dujardin en dr. Vandervoort, cardiologen in AZ Delta en ZOL hierover op twitter:

Wat is volgens mij nodig om dat te realiseren?

  • Er is een kader nodig om dezorg op de meest efficiënte en kwaliteitsvolle manier te kunnen inrichten en om telemonitoring, zorg op afstand, verschuiving van zorg naar de eerste lijn, … mogelijk te maken. Naast een kader is ook financiering nodig. Hierbij lijkt het mij aangewezen om het vertrouwen te geven aan de zorgprofessionals (ziekenhuizen, eerste lijn, welzijn, …) om de zorg op de meest kwalitatieve en kosteneffectieve manier in te richten. Een gebundelde financiering over lijnen heen gekoppeld aan kwaliteitsmonitoring kan hiervoor ingezet worden. (https://www.zorg-en-gezondheid.be/sites/default/files/atoms/files/Groenboek%20Hospital%20of%20the%20future.pdf)
  • Flexibiliteit en wendbaarheid: de snelheid waarmee het RIZIV tele- en videoconsultaties heeft mogelijk gemaakt is ongezien. Waarom diezelfde flexibiliteit niet doortrekken en een kader creëren voor pilootstudies naar nieuwe zorgvormen? Veelal gaat het om budgetneutrale initiatieven op overheidsniveau, maar verliest het ziekenhuis middelen, bijvoorbeeld doordat het aantal ligdagen en de bijhorende financiering daalt. Tegelijkertijd stijgen de kosten voor opvolging via telemonitoring, waarvoor geen financiering is of stijgen de kosten in de thuiszorg, waardoor het soms voor de patiënt duurder wordt. En als uit die pilootstudies blijkt dat de zorg efficiënter en goedkoper kan georganiseerd worden, dan kunnen de middelen ingezet worden waar ze het meest nodig zijn, zoals meer handen aan het bed.
  • Om die zorg op maat te realiseren zal, naast een kader vanuit de overheid, ook nog meer samenwerking tussen ziekenhuizen en woonzorgcentra, huisartsengroepen, thuisverpleging, … nodig zijn. De eerste lijn heeft zich nu georganiseerd in eerstelijnszones en zorgraden opgericht. Dit zijn de ideale geprekspartners van de ziekenhuizen in het organiseren van zorg op maat. Zo zullen afspraken over communicatie, verantwoordelijkheden, gegevensdeling, … moeten gemaakt worden tussen alle actoren betrokken bij het inrichten van de zorg.
  • Transparantie over kwaliteit, zowel in de ziekenhuizen als in de eerste lijn. De beleidslijnen zijn hiervoor uitgezet, maar de praktische toepassing is er nog te weinig. Over kwaliteit van zorg moet veel meer transparantie komen. Betrokkenheid van zorgprofessionals en patiënten is hierbij essentieel.

Lees ook de blog van Peter Willen @Möbius healthcare over Corona en welke lessen we eruit kunnen leren: https://www.mobius.eu/nl/nieuws/de-paradox-van-corona/

Benieuwd naar aanvullingen en feedback!

Bedankt voor het lezen

Delen blog

More interesting articles

Insight

De paradox van corona

Jan Flament (https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/04/07/opinie-jan-flament-ceo-ziekenhuis-geel/) en Marc Noppen (https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/algemeen/dagboek-marc-noppen-crisis-betekent-doorbraak-van-telegeneeskunde/10219132.html) benadrukten reeds de historische kans die we nu met z’n allen hebben om de gezondheidszorg in een nieuwe…
Lees meer