Gezondheidszorg
Ziekenhuisnetwerken

Zorgstrategische plannen: de netwerken staan voor grote uitdagingen

De transitie naar ziekenhuisnetwerkvorming en regionale zorgstrategische planning kan maar slagen als een aantal cruciale elementen aanwezig zijn.
Dominique Roodhooft

Elk van de netwerken in Vlaanderen heeft op vandaag beslist of ze hun kandidatuur indienen voor de pilootprojecten rond ziekenhuisnetwerkvorming en regionale zorgstrategische planning, van het Agentschap Zorg en Gezondheid.

Het wordt een vooruitgeschoven oefening in onderhandelen en overleg over de ware toedracht van de ziekenhuisnetwerken: namelijk hoe wordt de huidige en toekomstige behoefte aan zorg per regio verdeeld over het netwerk. De netwerken zullen moeilijke thema’s moeten uitwerken, zoals waar het teveel aan capaciteit wordt afgebouwd, wie welke diensten zal aanbieden, waar de expertise wordt geconcentreerd, hoe het basisaanbod wordt georganiseerd, hoe de kwaliteit en efficiëntie van de zorg wordt verbeterd en welke partners worden betrokken in het plan.

Een moeilijke oefening over de essentie van de netwerken die visie, leiderschap en een methodiek vereisen van elk van de ziekenhuizen om te kunnen landen. Het wordt een transitieoefening bij uitstek en dit soort processen kan maar slagen als er een aantal elementen aanwezig zijn.

Behoefte aan ‘sense of urgency’

In de eerste plaats is er behoefte aan een “sense of urgency”. We stellen vast dat in heel wat netwerken de nood om met een transitieproces te starten niet acuut aanwezig is. De opdracht om een zorgstrategisch plan te schrijven waarin de ambitieuze doelstellingen van de overheid worden uitgewerkt, kan daar allicht verandering in brengen. Met deze opdracht verleggen we de focus van de ziekenhuizen naar het netwerk. Het is dan ook noodzakelijk dat het netwerk bij de start van de oefening over een eigen identiteit met waarden en een gemeenschappelijke visie met eigen doelstellingen beschikt. Zij vormen de basis voor het overleg en bepalen waar de accenten zullen gelegd worden en of er nog bijkomende criteria zullen worden gebruikt bij de uitwerking van dit plan.

‘Facts & figures’ als basis voor beslissingsproces

Verder is er bij dit soort processen nood aan een reeks van objectieve data en feiten die de basis vormen voor de discussie. Het in kaart brengen van de regionale zorgbehoefte is niet nieuw. Wel belangrijk is dat de netwerken eenduidig met de data aan de slag gaan en ze evoluties op dezelfde manier inschatten. Ook de interne informatie moet op vergelijkbare wijze berekend worden. Berekeningswijzen zal men moeten bespreken en valideren. Cijfers kan men best gezamenlijk interpreteren en analyseren. Een goede, gedragen analyse met cijfers die door alle partijen wordt onderschreven, zorgt ervoor dat het beslissingsproces objectief en eerlijk kan gebeuren.

Plan van aanpak en de juiste governance structuur

Een goed uitgewerkt plan van aanpak en de juiste governance structuur van bij de start verhoogt de kans op slagen. Het is aan te raden om met verschillende tracks te werken die parallel met elkaar verlopen en elk over duidelijke milestones en deadlines beschikken. Door de verantwoordelijkheid voor de verschillende tracks over de ziekenhuizen te verdelen, creëert men betrokkenheid van elk van de partijen en kan men dominantie beperken. Men kan best ook, in onderling overleg en op voorhand, de samenstelling van de werkgroepen bepalen evenals wie toezicht houdt, wie geraadpleegd moet worden en wie goedkeurt. Dit plan van aanpak en de verschillende verantwoordelijkheden en structuren die nodig zijn om het plan te realiseren, worden best in al de ziekenhuizen goedgekeurd.

Transparant beslissingsproces voor een gedragen resultaat

Onderhandelen via een iteratief proces zorgt voor een transparante besluitvorming en een gedragen resultaat. Het is belangrijk dat het proces duidelijk is en alle partijen zich kunnen vinden in de gekozen werkwijze. Dit kan men bijvoorbeeld realiseren door eerst de principes van samenwerking en integratie vast te leggen en te valideren in de juiste organen. Eens de werkwijzen vastliggen, kan men een eerste versie van het plan uitwerken. Door het meerdere malen te bespreken, af te toetsen, bij te sturen en opnieuw voor te leggen aan alle partijen zorgt men voor gedragenheid en komt men tot een transparant beslissingsproces. Het is belangrijk dat elk voorstel meerdere malen wordt afgetoetst, verbeterd en opnieuw besproken wordt. Door dit proces te herhalen tot de verschillende partijen het voorstel kunnen valideren, komt men tot een transparant proces en met een gedragen resultaat.

‘Trusted third party review’

Als het proces vast dreigt te lopen, kan men best beroep doen op iemand die buiten het netwerk staat, de zogenaamde neutrale partij of trusted third party. Deze externe facilitator kan op een neutrale manier de pijnpunten benoemen en een basis leggen voor constructief overleg. Door op voorhand vast te leggen wie voor de leden van het netwerk deze neutrale partij kan zijn en welke rol deze partij zal vervullen, wordt het mogelijk om vastgelopen onderhandelingen sneller te deblokkeren.

Duidelijke afspraken over vermogen

Het is ook belangrijk dat men voor de start van de onderhandelingen afspraken maakt over hoe men bij de opmaak van het zorgstrategisch plan zal corrigeren in functie van een evenwicht in vermogen. Het is een utopie om te denken dat deze oefening geen impact zal hebben op het vermogen van de verschillende partijen. Daarom kan men best voordien bepalen hoe men zal corrigeren voor verschuivingen op basis van de inschatting en consequenties van het zorgstrategisch plan.

Gestage vooruitgang visualiseren

En, last but not least, moet men tijdens het proces zorgen voor een gestage vooruitgang. Het is belangrijk om op zeer korte termijn resultaten neer te zetten en vooruitgang voor iedereen zichtbaar te maken. Op die manier creëert men vertrouwen en kan meerwaarde zichtbaar gemaakt worden voor alle betrokken partijen. Door de uitwerking van het zorgstrategisch plan onder te verdelen in verschillende tracks, beperkt men het risico dat onderhandelingen vroegtijdig stranden. Mooie plannen zonder standvastige uitvoering zullen sowieso mislukken.

Vertrouwen schept zekerheid

Idealiter werken alle netwerken tegelijk aan deze oefening en is er zekerheid over de samenstelling van elk van de netwerken, anders riskeert dit voor een aantal netwerken een maat voor niets te worden. Het vraagt ook heel wat vertrouwen om elkaar inzicht te geven in kwantitatieve, kwalitatieve en financiële gegevens. Onzekerheid over de samenstelling van het netwerk is dan ook een slecht uitgangspunt voor deze oefening.

Bedankt voor het lezen

Contacteer onze expert

Peter Willen

Delen blog