Hoe herstart je een stedelijke economie na Covid-19? Amsterdam heeft een plan

Veel beleidsmakers zijn op zoek naar een kader dat hen kan helpen om meer aantrekkelijke en duurzame steden of regio's te worden. We zien dat het concept van de smart city sterk gericht is op technologie, terwijl de circulaire stad zich vaak beperkt tot efficiënt gebruik van hulpbronnen. De 'city doughnut' - zo blijkt uit de ervaring in Amsterdam - biedt een holistische benadering om florerende steden en regio's te creëren, inclusief voor alle burgers en met respect voor de hele planeet.
Helen Versluys

Donut economie

Gemeentelijke ambtenaren van de stad Amsterdam en de econoom Kate Raworth van het Oxford University’s Environmental Change Institute hebben plannen gemaakt over hoe de stad te herstarten na de Covid-19 pandemie. Het zogenaamde donutmodel, ontwikkeld door Raworth in haar bestseller ‘Doughnut economics: Seven Ways to Think Like a 21st-Century Economist’, moet Amsterdam uit de economische situatie leiden die het coronavirus achterlaat. Bekijk hier Raworth’s TED-talk over donut economie.

Op het eerste gezicht lijken ze misschien weinig met elkaar te maken te hebben, maar er zijn aanwijzingen dat de COVID-19-crisis en de klimaat- en biodiversiteitscrisis nauw met elkaar verbonden zijn. De overgrote meerderheid van de nieuwe besmettelijke ziekten bij mensen komt van dieren – van wilde dieren, die vaak met uitsterven worden bedreigd, die we jagen en verkopen, en van het vee dat we in steeds grotere aantallen houden. Hier komt de donut in beeld. In tegenstelling tot het heersende economische marktmodel houdt de donut economie rekening met het feit dat onze economie ingebed is in het milieu en dwingt ons na te denken over de onderlinge afhankelijkheid van onszelf en de natuurlijke wereld.

Raworth downscalede haar donutmodel tot de Amsterdamse stadsdonut.

 

  • De maatschappelijke basis: De binnenste ring van de donut bepaalt het minimum dat we nodig hebben om een goed leven te leiden. Dit gaat van voedsel en proper water tot een bepaald niveau van huisvesting, sanitaire voorzieningen, energie, onderwijs, gezondheidszorg, gendergelijkheid, inkomen en een politieke stem.
  • Het ecologische plafond: De buitenste ring van de donut vertegenwoordigt de grenzen waar de mensheid niet overheen mag gaan om schade aan het klimaat, de bodem, de oceanen, de ozonlaag, het zoetwater en de biodiversiteit te voorkomen.
  • Een veilige en rechtvaardige ruimte voor de mensheid: Tussen deze lagen staat “a thriving city” waar aan ieders behoeften, maar ook aan die van de planeet, wordt voldaan.

 

De Amsterdamse stadsdonut

In april van dit jaar was de gemeente Amsterdam de eerste stad ter wereld die het donutmodel formeel omarmde als uitgangspunt voor beleidsbeslissingen.

“Ik denk dat het ons kan helpen de gevolgen van de crisis te boven te komen. Het ziet er misschien vreemd uit dat we het over de periode daarna hebben, maar als overheid moeten we … Het is om ons te helpen niet terug te vallen op gemakkelijke mechanismen. […] De donut brengt ons niet de antwoorden, maar een manier om er naar te kijken, zodat we niet in dezelfde structuren doorgaan als vroeger”, zegt vice-burgemeester Marieke Van Doorninck over de Amsterdamse stadsdonut in The Guardian.

Het begon met de vraag: ‘Hoe kan onze stad een thuis zijn voor florerende mensen op een florerende plek, met respect voor het welzijn van alle mensen en de gezondheid van de hele planeet’. Het is een vraag die lokale aspiraties combineert met een wereldwijde verantwoordelijkheid. Om dieper te duiken zijn vier onderling afhankelijke deelvragen (zie onderstaande figuur) onderzocht tijdens een serie multi-stakeholder workshops met bedrijven, de academische wereld, burgers en de lokale overheid in Amsterdam:

Deze deelvragen worden de vier ‘lenzen’ van de City Doughnut, waardoor een nieuw ‘portret’ van de stad ontstaat vanuit vier onderling verbonden perspectieven. Aan de hand van de huidige doelstellingen van de stad voor de lokale lenzen, en aan de hand van de Sustainable Development Goals voor de globale lenzen, werden de gewenste resultaten voor de stad (to be) vergeleken met statistische momentopnames van de huidige prestaties (as is).

De visuele weergave en verdere indeling van deze stakeholderdiscussie is hier te vinden.

 

De donut als instrument voor duurzame transformatie

Sinds 1990 is de CO2-uitstoot van Amsterdam met 31% toegenomen. Naar schatting 62% van deze uitstoot is afkomstig van de import van voedingsmiddelen, diverse consumentenproducten en bouwmaterialen. Om een strategie te creëren voor een circulair Amsterdam in de periode 2020-2025 is het donutmodel van Kate Raworth gebruikt als instrument. Het gaf inzicht in de dynamiek tussen materiaalstromen en sociale en milieuvraagstukken. Het model hielp ook bij het voorkomen van trade-offs bij de implementatie van een circulaire economie (bijvoorbeeld op het vlak van sociale gelijkheid).

Op basis van de inzichten uit het nieuwe donutmodel, wil de stad o.a.:

  • De voedselverspilling met 50% verminderen, vertrekkend van de 41 kilo voedselverspilling per persoon per jaar op dit moment, waarbij het overschot naar degenen gaat die het het meest nodig hebben.
  • Strengere duurzaamheidseisen invoeren bij aanbestedingen in de bouw. Zo zullen gebouwen een materialenpaspoort krijgen om te bepalen of materialen herbruikbaar zijn.
  • Het eigen gebruik van nieuwe grondstoffen met 20% verminderen en pas in 2030 circulaire aankopen doen. Dit geldt niet alleen voor de aankoop van producten zoals kantoorbenodigdheden en computerapparatuur, maar ook voor infrastructuurprojecten zoals wegenbouw.

Meer details over de strategie Amsterdam Circulair vindt u hier.

Nu we allemaal beginnen na te denken over hoe onze steden uit de corona-crisis zullen komen, biedt het donutmodel een nuttig kader om te bouwen aan een goed draaiende en duurzame economie, en daarbij verder te gaan dan een aantal losse circulaire projecten.

Möbius en VITO organiseerden op 8 juni, met de steun van VVSG en Vlaanderen Circulair, een (virtuele) Ronde Tafel discussie over hoe we met succes de verschuiving naar een duurzame en circulaire stad kunnen maken, waarbij we o.a. van gedachten wisselden over hoe we de stadsdonut kunnen gebruiken als instrument voor transformatieve actie. In onze volgende nieuwsbrief leest u alles over de inzichten uit onze Ronde Tafel Circulaire Stad!

Bedankt voor het lezen

Delen blog